आरोग्य विभाग

आरोग्य विभाग (Ministry of Health and Family Welfare, MoHFW) आणि राज्यस्तरीय आरोग्य विभाग अनेक योजना राबवतात, ज्यांचा उद्देश देशातील नागरिकांना उत्तम आरोग्यसेवा पुरवणे, आरोग्यसंरक्षणाचा प्रसार करणे आणि आजारांपासून बचाव करणे हा आहे. येथे काही महत्त्वाच्या योजनांची माहिती दिली आहे:

### *1. आयुष्मान भारत योजना (AB-PMJAY)*

   - *उद्देश: गरीब आणि दुर्बल घटकांना दरवर्षी **५ लाख रुपयांपर्यंत* विनामूल्य आरोग्यविषयक उपचारांची हमी.

   - *लाभार्थी*: १० कोटीहून अधिक गरीब आणि असुरक्षित कुटुंबे.

   - *वैशिष्ट्ये*:  

     - इमरजन्सी, हॉस्पिटलायझेशन, शस्त्रक्रिया यासाठी कव्हरेज.  

     - सरकारी आणि खाजगी हॉस्पिटलमध्ये विनामूल्य उपचार.

### *2. राष्ट्रीय आरोग्य अभियान (NHM)*

   - *उद्देश*: आरोग्यसेवा खेड्यापर्यंत पोहोचवणे, विशेषतः माता-बाल आरोग्य आणि संसर्गजन्य रोग नियंत्रण.

   - *मुख्य घटक*:  

     - *NRHM (राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान)*: ग्रामीण भागात प्राथमिक आरोग्यकेंद्रे सुधारणे.  

     - *NUHM (राष्ट्रीय शहरी आरोग्य अभियान)*: शहरी गरीबांसाठी आरोग्यसेवा.

### *3. प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना (PMMVY)*

   - *उद्देश*: गर्भवती आणि स्तनपान करवणाऱ्या मातांना आर्थिक सहाय्य.

   - *लाभ: पहिल्या जिवंत जन्मासाठी **५,००० रुपये* तीन हप्त्यांमध्ये.

   - *अट*: १९ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या सर्व स्त्रिया.

### *4. जननी शिशु सुरक्षा कार्यक्रम (JSSK)*

   - *उद्देश*: माता आणि नवजात बाळांच्या मृत्युदरात घट.

   - *सुविधा*:  

     - प्रसूतीसाठी विनामूल्य हॉस्पिटल सेवा.  

     - नवजातांसाठी विनामूल्य औषधे आणि तपासणी.

### *5. मिशन इंद्रधनुष (Immunization Program)*

   - *उद्देश*: लसीकरणाच्या व्याप्तीत वाढ करून टीबी, पोलिओ, धनुर्वात, खोकला, डिफ्थेरिया, हेपॅटायटिस बी इ. रोगांपासून बचाव.

   - *लक्ष्य*: ९०% पेक्षा अधिक मुलांना लसीकरण.

### *6. राष्ट्रीय मानसिक आरोग्य कार्यक्रम (NMHP)*

   - *उद्देश*: मानसिक आरोग्य सेवा सुधारणे आणि मानसिक आजारांवर जागरुकता निर्माण करणे.

   - *सुविधा*: मानसिक आरोग्य क्लिनिक, कौन्सेलिंग सेवा.

### *7. कायाकल्प योजना (Kayakalp Scheme)*

   - *उद्देश*: सरकारी रुग्णालयांना स्वच्छ आणि आरोग्यदायी वातावरणासाठी प्रोत्साहन.

### *8. नॉन-कम्युनिकेबल डिझिजेस (NCD) कार्यक्रम*

   - *उद्देश*: मधुमेह, कर्करोग, हृदयरोग यांसारख्या असंसर्गजन्य रोगांची तपासणी आणि नियंत्रण.

### *9. पीएमसीएचआय (PMCHI - Pradhan Mantri Comprehensive Health Insurance)*

   - *उद्देश*: आयुष्मान भारतच्या पूरक म्हणून अधिक आरोग्य कव्हरेज.

### *10. टीबी मुक्त भारत (TB Mukt Bharat)*

   - *उद्देश*: २०२५ पर्यंत भारतातील क्षयरोग (TB) संपवणे.

   - *सुविधा*: रुग्णांना आर्थिक मदत, विनामूल्य औषधे.

### *अधिक माहिती कशी मिळवायची?*

- *अधिकृत वेबसाइट*: [https://www.mohfw.gov.in](https://www.mohfw.gov.in)  

- *हेल्पलाइन*: आयुष्मान भारत (१४५५५), रुग्ण हेल्पलाइन (१०४).

ह्या योजनांमधून नागरिकांना विनामूल्य किंवा कमी खर्चात उच्च दर्जाच्या आरोग्यसेवा मिळू शकतात. आपल्या राज्यात कोणत्या योजना लागू आहेत, याची अधिक माहिती स्थानिक आरोग्य केंद्र किंवा जिल्हा रुग्णालयातून घ्यावी.