ग्रामीण पाणीपुरवठा विभाग

महाराष्ट्र ग्रामिण पाणी पुरवठा विभाग (Rural Water Supply Department, Maharashtra) हा विभाग ग्रामीण भागातील पाणी पुरवठा योजना, जलव्यवस्थापन आणि स्वच्छता यांवर लक्ष केंद्रित करतो. या विभागाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे की, ग्रामीण भागातील प्रत्येक घराला सुरक्षित आणि पुरेसे पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देणे, तसेच जल व्यवस्थापनाचे योग्य नियोजन करणे.

मुख्य कार्ये:

• पाणी पुरवठा योजना:
  ग्रामिण भागांमध्ये पाणी पुरवठा योजना (Water Supply Schemes) तयार करणे, त्यांची देखभाल करणे आणि दुरुस्ती करणे.

• जल व्यवस्थापन:
  पाण्याचे योग्य नियोजन, जलस्त्रोतांचे संरक्षण आणि पाणी व्यवस्थापनात सुधारणा करणे.

• स्वच्छता:
  स्वच्छता आणि आरोग्य शिक्षण कार्यक्रम राबवणे.

• जल जीवन मिशन:
  जल जीवन मिशन (Jal Jeevan Mission) या योजनेअंतर्गत ग्रामीण भागातील प्रत्येक घराला घरगुती नळ कनेक्शनद्वारे पाणी पुरवठा करणे.

विभाग:

• राजकीय विभाग:
  पाणी पुरवठा व स्वच्छता मंत्रालय (Ministry of Water Supply and Sanitation).

• प्रशासकीय विभाग:
  पाणी पुरवठा व स्वच्छता विभाग (Water Supply and Sanitation Department).

• जिल्हा परिषद:
  प्रत्येक जिल्ह्यात ग्रामीण पाणी पुरवठा विभाग (Rural Water Supply Department) असतो, जो स्थानिक स्तरावर पाणी पुरवठा योजना आणि जल व्यवस्थापनाचे कार्य करतो.

महत्वाचे कार्यक्रम:

• राष्ट्रीय ग्रामीण पेयजल कार्यक्रम:
  (National Rural Drinking Water Programme) या कार्यक्रमाअंतर्गत ग्रामीण भागातील पाणी समस्या दूर करण्यासाठी विविध उपाय योजना राबवल्या जातात.

• जल जीवन मिशन:
  जल जीवन मिशन (Jal Jeevan Mission) हे केंद्र सरकारचे एक प्रमुख पाणी पुरवठा कार्यक्रम आहे, ज्यामध्ये ग्रामीण भागातील प्रत्येक घराला घरगुती नळ कनेक्शनद्वारे पाणी पुरवठा करण्याचे उद्दिष्ट आहे.

• स्वच्छता अभियान:
  स्वच्छ भारत अभियान (Swachh Bharat Mission) या अभियानाअंतर्गत ग्रामीण भागांमध्ये स्वच्छता आणि आरोग्य शिक्षण कार्यक्रम राबवले जातात. 

पाणी पुरवठा योजना:

• नळ योजना:
  नळ योजनेद्वारे ग्रामीण भागातील घरांना पाणी पुरवठा केला जातो.

• हॅन्डपंप:
  ग्रामीण भागांमध्ये हॅन्डपंप (Hand Pumps) लावून पाण्याचा पुरवठा केला जातो.

• कुंपण:
  कुंपण (Pumping Stations) किंवा इतर पद्धतीद्वारे पाण्याचा पुरवठा केला जातो.

• पाणी व्यवस्थापन:
  पाण्याचे योग्य नियोजन आणि व्यवस्थापनासाठी विविध उपाय योजना राबवल्या जातात, जसे की जलस्त्रोतांचे संरक्षण, पाण्याचा पुनर्वापर आणि जलव्यवस्थापनात सुधारणा करणे.

निष्कर्ष:

महाराष्ट्र ग्रामिण पाणी पुरवठा विभाग (Rural Water Supply Department, Maharashtra) हे ग्रामीण भागातील पाणी पुरवठा, जल व्यवस्थापन आणि स्वच्छता यांसाठी काम करणारे एक महत्त्वपूर्ण विभाग आहे. जल जीवन मिशन (Jal Jeevan Mission) आणि इतर योजनांद्वारे ग्रामीण भागातील लोकांना सुरक्षित आणि पुरेसे पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला जातो.